Eerste stappen naar een radicale omwenteling

Principes van de circulaire economie

Het huidig economisch model heeft zijn limieten bereikt, daar is iedereen zich van bewust.

De recente financiële crisissen, de onvermijdelijke energiecrisis die ons te wachten staat, de stijgende grondstoffenprijzen en de gevolgen van de opwarming van de aarde dwingen ons om de fundamenten van de industrie zoals we die nu kennen anders te gaan benaderen.

Een nieuwe industriële revolutie is in gang gezet.

Opdat iedereen in die nieuwe beweging zijn plaats kan vinden, zullen de bedrijven, de werknemers en de instellingen zich moeten aanpassen.

De economie van morgen mag niet meer uitgaan van het model van de multinationals maar veeleer van dat van de kleinere, meer gediversifieerde tussensectoren.

Anderzijds kunnen er dankzij de gestage productiviteitswinst in de industrie almaar meer industriële goederen verbruikt worden.

Iedereen ziet dat het huidige model op hol is geslagen en tot een patstelling zal leiden:

De almaar snellere vernieuwing van consumptiegoederen als gevolg van de geplande veroudering, de dictatuur van de mode en de perverse invloed van marketing op collectieve bevliegingen zijn allemaal factoren die leiden tot overconsumptie van goederen.

Die overconsumptie zorgt ook voor een overmatig verbruik van grondstoffen en energie, wat ertoe bijdraagt dat de hulpbronnen op deze planeet sneller uitgeput raken en de CO2-uitstoot toeneemt.

Deze revolutie wil het systeem ten gronde hervormen om het te laten evolueren naar een groenere manier van werken, weg van de vernietigende vlucht vooruit die de voorbode is van conflicten om toch maar toegang tot en controle over de hulpbronnen te houden.

 

Milieuvriendelijke consumptie

De circulaire economie is een verdere ontwikkeling van onze huidige, zogenaamd lineaire economie.

Deze neemt het principe over van de natuurlijke ecosystemen waarin niets verloren gaat, niets tot stand komt, alles omgevormd wordt.

Sinds het industriële tijdperk is de consumptie alleen maar blijven groeien volgens het principe “ontginnen-vervaardigen-verbruiken-weggooien”.

 

Die manier van doen heeft een grote negatieve weerslag op het milieu:

 

Ten eerste op het verbruik van hulpbronnen.

           Uit studies blijkt dat de ooit onuitputtelijk geachte natuurlijke reserves aan grondstoffen gevoelig aan het afnemen zijn.

             Doordat ze steeds intenser gebruikt worden (exponentiële bevolkingsgroei, geplande veroudering, mode-effecten, …), raken de reserves van de aarde uitgeput. In een vrij nabije toekomst zal dit leiden tot een sterke verhoging van de prijzen en tot conflicten voor de controle over die hulpbronnen.

 

Ten tweede op het verbruik van energie.

          Bij de verwerking van bepaalde grondstoffen die nodig zijn voor de vervaardiging van alledaagse producten zoals plastic, aluminium, levensmiddelen, … worden enorm veel fossiele energiebronnen verbruikt, wat zorgt voor een grote CO2-uitstoot in de atmosfeer. De nefaste gevolgen hiervan hoeven niet meer aangetoond te worden.

 

Ten derde op de productie van afval.

         De hulpbronnen die in het kader van de lineaire economie worden gebruikt, worden in grote mate verwerkt tot afval, hetzij bij de productie, hetzij aan het einde van de levenscyclus.

 

Dit model is niet langer leefbaar. We moeten dringend drastisch onze visie op de industrie veranderen, zo niet komt de mensheid in gevaar.

 

Via de circulaire economie kan er veel milieuvriendelijker geconsumeerd worden.

 

Ten opzichte van de hulpbronnen:

Alle grondstoffen zijn (minstens in theorie) oneindig recycleerbaar.

Net als in de natuur wordt het afval van de ene de grondstof van de andere. Door afval via recyclage als hulpbron te gebruiken, dient er veel minder uit de natuurlijke hulpbronnen van de aarde te worden geput.

 

Ten opzichte van het energieverbruik:

De vervaardiging van grondstoffen vanuit gerecycleerde producten vreet veel minder energie.

Bovendien produceren fossiele energiebronnen een ongelooflijke hoeveelheid CO2.

Deze moeten dus vervangen worden door veel schonere energiebronnen.

 

Ten opzichte van de productie van afval:

De circulaire economie pleit ervoor om voorwerpen en consumptieproducten te upcyclen, hergebruiken en recycleren in plaats van ze weg te gooien.

Al deze initiatieven zorgen voor een sterke vermindering van de uiteindelijke hoeveelheid afval.

 

De drie pijlers van de circulaire economie om onze economie duurzaam te veranderen

 

De weg is nog lang om de geesten rijp te maken voor verandering.

Winstbejag, gebrek aan medeleven, wanorde rondom ons, het zware en logge bestaande systeem zijn allemaal elementen die een ingrijpende omschakeling van onze economie bemoeilijken.

Die verandering moet er komen op alle niveaus en iedereen onder ons – consumenten, producenten en politici – moet zijn steentje bijdragen om onze manier van leven diepgaand te wijzigen.

 

De circulaire economie is gebaseerd op drie grote pijlers waarbij elke speler zijn rol heeft:

 

Aanbod van de economische actoren 

De industriële spelers hebben een wezenlijk aandeel in de weg naar die verandering.

  • Op het vlak van energieverbruik.

De industrie moet geleidelijk overstappen naar een duurzame energievoorziening, d.w.z. van fossiele brandstoffen naar groene, CO2-zuinigere energiebronnen.

 

  • Op het vlak van ontwerp en design.

Producten moeten ontworpen worden met de achterliggende gedachte dat ze gemakkelijk hergebruikt, hersteld of gerecycleerd kunnen worden. Dit noemen we milieuvriendelijk ontwerp of ecodesign.

Bij de vervaardiging moeten producten zodanig ontworpen worden dat toxische productiemiddelen en emissies vermeden worden.

 

  • De overgang naar een functionaliteitseconomie.

Dit concept, ook product-dienstsysteem genoemd, streeft naar minder bezit en meer gebruik van producten. Er wordt niet langer een product maar wel een dienst verkocht, en de consument wordt gesensibiliseerd voor gebruik in plaats van bezit.

 

Vraag en gedrag van de consumenten

Elke burger moet milieuverantwoord gaan handelen.

Een drastische mentaliteitsverandering in onze consumptiegewoonten moet aan de grondslag liggen van de hernieuwing van onze economie.

Dit vertaalt zich in eenvoudige, alledaagse initiatieven. De auto zo weinig mogelijk gebruiken, opteren voor carpooling, de stekkers van elektrische toestellen na gebruik loskoppelen, zaken herstellen in plaats van automatisch weggooien, afval sorteren, afval composteren, een eigen moestuin onderhouden, werken met minder plastic verpakkingen, tweedehandskledij kopen, streven naar meer hergebruik, …

Beetje bij beetje duiken zowel overal ter wereld specifieke initiatieven op. Nu moet alleen nog de politiek zich bewust worden van haar rol in dat grote project, nl. de verandering van onze consumptiegewoonten. Onderwijs, economie, voeding, energie, democratie… Verandering moet overal en in vele vormen doorgevoerd worden. Sommige gewoonten zullen moeilijk om te keren zijn en mogelijk komen we door die verandering tijdelijk met wat minder comfort te zitten. Maar we hebben de realiteit te lang niet onder ogen willen zijn.

Het is nu tijd om allemaal tot actie over te gaan.

 

Afvalbeheer

Volgens het principe van de circulaire economie spreken we niet meer van afval maar van hulpbronnen.

95% van het geproduceerde afval ter wereld kan opnieuw gebruikt worden.

Het is de bedoeling om de kring te sluiten en afval te gebruiken bij de ontwikkeling van nieuwe producten zodat er niet meer uit de natuurlijke hulpbronnen van de planeet moet worden geput.

Iedereen is hierbij betrokken, maar de aanpak verschilt naargelang het gaat over afvalbeheer thuis of op bedrijfsvlak.

Op privévlak is het zaak om de hoeveelheid afval die in de vuilnisbak terechtkomt, maximaal te beperken.

Hiervoor kan gewerkt worden met herbruikbare verpakkingen, het composteren van organisch afval, een nieuwe functie geven aan afval, …

Voor wat helaas toch weggegooid moet worden, kan men zo nauwkeurig mogelijk sorteren zodat er zoveel mogelijk gerecycleerd kan worden en de tijdens het recyclageproces verbruikte energie toch tot een minimum beperkt blijft.

Op professioneel vlak moet elk bedrijf redeneren volgens een logica van “industriële ecologie”.

Industriële ecologie is een vrij recent, theoretisch en praktisch concept van milieubeheer om de impact van de industrie op het milieu te beperken.

Industriële ecologie streeft naar optimalisering op het niveau van bedrijvengroepen, industrietakken, regio’s en zelfs ganse industriële systemen.

Streefdoel is de overgang van het huidige systeem naar een leefbaar, duurzaam systeem dat geïnspireerd is op de haast cyclische werking van de natuurlijke ecosystemen met 4 grote doelstellingen:

  • afval op een nuttige manier als hulpbron aanwenden
  • de kring van de “grondstoffencyclus” sluiten
  • producten en economische activiteiten dematerialiseren
  • energie koolstofarm maken

Hoog tijd voor verandering

Rome is niet op één dag gebouwd, de weg is nog lang alvorens de mensheid in perfecte harmonie met de planeet kan leven.

Maar een algemene mentaliteitsverandering is hoognodig als we niet aan het “point of no return” willen uitkomen!

Uit een studie van de Simon Fraser University (SFU) van Vancouver, verschenen in het tijdschrift Nature, blijkt dat de planeet tegen eind deze eeuw volledig zou kunnen instorten.

De studie, die gevoerd werd door 18 wetenschappers, wijst op enkele onrustwekkende signalen: het algemene bederf van de natuur en de ecosystemen, de almaar extremere klimaatsschommelingen en de radicale omslag van de globale energiebalans. Uiteindelijk zouden die veranderingen op een “point of no return” uitkomen, m.a.w. ze zouden onomkeerbaar worden. Volgens de directeur van de studie heeft de mens totnogtoe niets ingrijpends gedaan om het ergste te voorkomen, want de bestaande maatschappelijke structuren zijn gewoon niet de goede. Alsof men er eenvoudigweg niet wíl aan denken. “We zijn er niet klaar voor. Mijn collega’s maken zich niet zomaar zorgen, ze zijn doodsbang.” 

Het is dus geen kwestie meer van nadenken, wel van handelen. Iedereen onder ons is het aan zichzelf verplicht om er alles aan te doen om het tij te keren.

GRSE
Duvigneaud
Sametal
Wilmet